Yuddha Kanda Sarga 79 – yuddhakāṇḍa ēkōnāśītitamaḥ sargaḥ
|| makarākṣavadhaḥ ||
nirgataṁ makarākṣaṁ tē dr̥ṣṭvā vānarayūthapāḥ |
āplutya sahasā sarvē yōddhukāmā vyavasthitāḥ || 1 ||
tataḥ pravr̥ttaṁ sumahattadyuddhaṁ rōmaharṣaṇam |
niśācaraiḥ plavaṅgānāṁ dēvānāṁ dānavairiva || 2 ||
vr̥kṣaśūlanipātaiśca śilāparighapātanaiḥ |
anyōnyaṁ mardayanti sma tadā kapiniśācarāḥ || 3 ||
śaktikhaḍgagadākuntaistōmaraiśca niśācarāḥ |
paṭ-ṭiśairbhindipālaiśca nirghātaiśca samantataḥ || 4 ||
pāśamudgaradaṇḍaiśca nikhātaiścāparē tadā |
kadanaṁ kapivīrāṇāṁ cakrustē rajanīcarāḥ || 5 ||
bāṇaughairarditāścāpi kharaputrēṇa vānarāḥ |
sambhrāntamanasaḥ sarvē dudruvurbhayapīḍitāḥ || 6 ||
tān dr̥ṣṭvā rākṣasāḥ sarvē dravamāṇānvalīmukhān |
nēdustē siṁhavaddhr̥ṣṭā rākṣasā jitakāśinaḥ || 7 ||
vidravatsu tadā tēṣu vānarēṣu samantataḥ |
rāmastānvārayāmāsa śaravarṣēṇa rākṣasān || 8 ||
vāritānrākṣasāndr̥ṣṭvā makarākṣō niśācaraḥ |
krōdhānalasamāviṣṭō vacanaṁ cēdamabravīt || 9 ||
tiṣṭha rāma mayā sārdhaṁ dvandvayuddhaṁ dadāmi tē |
tyājayiṣyāmi tē prāṇāndhanurmuktaiḥ śitaiḥ śaraiḥ || 10 ||
yattadā daṇḍakāraṇyē pitaraṁ hatavānmama |
madagrataḥ svakarmasthaṁ dr̥ṣṭvā rōṣō:’bhivardhatē || 11 ||
dahyantē bhr̥śamaṅgāni durātmanmama rāghava |
yanmayāsi na dr̥ṣṭastvaṁ tasminkālē mahāvanē || 12 ||
diṣṭyā:’si darśanaṁ rāma mama tvaṁ prāptavāniha |
kāṅkṣitō:’si kṣudhārtasya siṁhasyēvētarō mr̥gaḥ || 13 ||
adya madbāṇavēgēna prētarāḍviṣayaṁ gataḥ |
yē tvayā nihatā vīrāḥ saha taiśca samēṣyasi || 14 ||
bahunā:’tra kimuktēna śr̥ṇu rāma vacō mama |
paśyantu sakalā lōkāstvāṁ māṁ caiva raṇājirē || 15 ||
astrairvā gadayā vā:’pi bāhubhyāṁ vā mahāhavē |
abhyastaṁ yēna vā rāma tēnaiva yudhi vartatām || 16 ||
makarākṣavacaḥ śrutvā rāmō daśarathātmajaḥ |
abravītprahasanvākyamuttarōttaravādinam || 17 ||
katthasē kiṁ vr̥thā rakṣō bahūnyasadr̥śāni tu |
na raṇē śakyatē jētuṁ vinā yuddhēna vāgbalāt || 18 ||
caturdaśasahasrāṇi rakṣasāṁ tvatpitā ca yaḥ |
triśirā dūṣaṇaścaiva daṇḍakē nihatā mayā || 19 ||
svāśitāstava māṁsēna gr̥dhragōmāyuvāyasāḥ |
bhaviṣyantyadya vai pāpa tīkṣṇatuṇḍanakhāṅkurāḥ || 20 ||
[* adhikaślōkaṁ –
rudhirārdramukhā hr̥ṣṭā raktapakṣāḥ khagāśca yē |
khē gatā vasudhāyāṁ ca bhramiṣyanti samantataḥ ||
*]
rāghavēṇaivamuktastu kharaputrō niśācaraḥ |
bāṇaughānamucattasmai rāghavāya raṇājirē || 21 ||
tān śarān śaravarṣēṇa rāmaścicchēda naikadhā |
nipēturbhuvi tē cchinnā rukmapuṅkhāḥ sahasraśaḥ || 22 ||
tadyuddhamabhavattatra samētyānyōnyamōjasā |
rakṣasaḥ kharaputrasya sūnōrdaśarathasya ca || 23 ||
jīmūtayōrivākāśē śabdō jyātalayōstadā |
dhanurmuktaḥ svanōtkr̥ṣṭaḥ śrūyatē ca raṇājirē || 24 ||
dēvadānavagandharvāḥ kinnarāśca mahōragāḥ |
antarikṣagatāḥ sarvē draṣṭukāmāstadadbhutam || 25 ||
viddhamanyōnyagātrēṣu dviguṇaṁ vardhatē param |
kr̥tapratikr̥tānyōnyaṁ kurutāṁ tau raṇājirē || 26 ||
rāmamuktāṁstu bāṇaughānrākṣasastvacchinadraṇē |
rakṣōmuktāṁstu rāmō vai naikadhā prācchinaccharaiḥ || 27 ||
bāṇaughairvitatāḥ sarvā diśaśca pradiśastathā |
sañchannā vasudhā caiva samantānna prakāśatē || 28 ||
tataḥ kruddhō mahābāhurdhanuścicchēda rakṣasaḥ |
aṣṭābhiratha nārācaiḥ sūtaṁ vivyādha rāghavaḥ || 29 ||
bhittvā śarai rathaṁ rāmō rathāśvānsamapātayat |
virathō vasudhāṁ tiṣṭhanmakarākṣō niśācaraḥ || 30 ||
tattiṣṭhadvasudhāṁ rakṣaḥ śūlaṁ jagrāha pāṇinā |
trāsanaṁ sarvabhūtānāṁ yugāntāgnisamaprabham || 31 ||
vibhrāmya tu mahacchūlaṁ prajvalantaṁ niśācaraḥ |
sa krōdhātprāhiṇōttasmai rāghavāya mahāhavē || 32 ||
tamāpatantaṁ jvalitaṁ kharaputrakarāccyutam |
bāṇaistu tribhirākāśē śūlaṁ cicchēda rāghavaḥ || 34 ||
sa cchinnō naikadhā śūlō divyahāṭakamaṇḍitaḥ |
vyaśīryata mahōlkēva rāmabāṇārditō bhuvi || 35 ||
tacchūlaṁ nihataṁ dr̥ṣṭvā rāmēṇākliṣṭakarmaṇā |
sādhu sādhviti bhūtāni vyāharanti nabhōgatā || 36 ||
taṁ dr̥ṣṭvā nihataṁ śūlaṁ makārākṣō niśācaraḥ |
muṣṭimudyamya kākutsthaṁ tiṣṭha tiṣṭhēti cābravīt || 37 ||
sa taṁ dr̥ṣṭvā patantaṁ vai prahasya raghunandanaḥ |
pāvakāstraṁ tatō rāmaḥ sandadhē tu śarāsanē || 38 ||
tēnāstrēṇa hataṁ rakṣaḥ kākutsthēna tadā raṇē |
sañchinnahr̥dayaṁ tatra papāta ca mamāra ca || 39 ||
dr̥ṣṭvā tē rākṣasāḥ sarvē makarākṣasya pātanam |
laṅkāmēvābhyadhāvanta rāmabāṇārditāstadā || 40 ||
daśarathanr̥paputrabāṇavēgai
rajanicaraṁ nihataṁ kharātmajaṁ tam |
dadr̥śuratha surā bhr̥śaṁ prahr̥ṣṭā
girimiva vajrahataṁ yathā vikīrṇam || 41 ||
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē yuddhakāṇḍē ēkōnāśītitamaḥ sargaḥ || 79 ||
